27 augustus 1921
Op zaterdag 27 augustus 1921 brak rond kwart over elf in de Marktstraat een grote brand uit. Het was warm en droog, de beschikbare brandkuilen stonden laag of droog en er stond een stevige wind. Veel woningen hadden nog een dak van stro of riet.
Het vuur verspreidde zich razendsnel langs beide zijden van de straat. De uitgebreide reconstructie van Heemkundekring Myerle spreekt van 29 afgebrande woningen; andere samenvattingen beschrijven zestien wooncomplexen waarin 29 gezinnen woonden. Het vaste punt is dat 29 gezinnen hun huis en haard verloren.
Hulp uit Eindhoven en Helmond
De lokale bestrijdingsmogelijkheden waren onvoldoende. Brandweerkorpsen uit Eindhoven en Helmond kwamen helpen. Water werd uiteindelijk onder meer vanuit het Eindhovensch Kanaal aangevoerd. De schade was enorm, maar verdere uitbreiding naar een veel groter deel van het dorp kon worden voorkomen.
De Marktstraatbrand geldt daardoor als een van de grootste lokale rampen in de geschiedenis van Mierlo.
Een ramp die de kwetsbaarheid van het dorp blootlegde
De brand laat zien hoe bouwmateriaal, weersomstandigheden en beperkte blusmogelijkheden elkaar konden versterken. In een straat met veel brandbare dakbedekking kon vliegvuur snel nieuwe panden bereiken, terwijl voldoende bluswater niet vanzelfsprekend beschikbaar was. De komst van hulp uit andere plaatsen maakt bovendien duidelijk dat lokale brandbestrijding bij een grote dorpsbrand snel tegen haar grenzen aanliep. Daarmee is de gebeurtenis ook een hoofdstuk in de geschiedenis van openbare veiligheid en brandweerorganisatie.
Voor reconstructie moeten verschillende soorten aantallen zorgvuldig uit elkaar worden gehouden. Een bron kan woningen tellen, een andere wooncomplexen of getroffen gezinnen. Zulke cijfers hoeven elkaar niet noodzakelijk tegen te spreken wanneer ze verschillende eenheden gebruiken. Kranten, steunlijsten, gemeentelijke stukken en de documentatie van de hulpverlening kunnen helpen om de gevolgen nauwkeuriger te onderscheiden. Door adressen en bewoners aan de kaart van de Marktstraat te koppelen kan uiteindelijk zelfs zichtbaar worden hoe de brand zich ruimtelijk door de straat verspreidde en welke delen gespaard bleven.
Erfgoedwaarde en verandering
Bij monumenten en historische gebouwen is het belangrijk onderscheid te maken tussen het oorspronkelijke bouwwerk, latere verbouwingen, veranderde functies en de betekenis die inwoners er achteraf aan geven. Een monumentenstatus zegt bovendien iets over de cultuurhistorische waarde in een bepaalde beoordelingscontext, maar maakt een gebouw niet automatisch ouder of belangrijker dan andere niet-beschermde objecten. Verdwenen winkels, cafés en boerderijen worden daarom vooral via kaarten, foto's, kadaster, bouwsporen en lokale documentatie gereconstrueerd.
Verbanden binnen de encyclopedie
Het dossier Brand Marktstraat is via canoniek object met dit onderwerp verbonden. Op zaterdag 27 augustus 1921 brak rond kwart over elf in de Marktstraat een grote brand uit.
Het dossier Historische dorpskern is via thematisch onderdeel met dit onderwerp verbonden. De historische kern van Mierlo is in de loop van eeuwen gegroeid.
Het dossier Deel 06 – Monumenten, gebouwen en verdwenen erfgoed is via onderwerp met dit onderwerp verbonden. Deze deelpagina is de inhoudelijke hoofdingang van dit onderdeel van de Digitale Encyclopedie van Mierlo.
Bronnen en interpretatie
De onderbouwing combineert institutionele documentatie, lokale historische publicaties, aanvullende bronnen. Tot de gebruikte bronnen behoren Heemkundekring Myerle – Speciale uitgave brand Marktstraat 1921, Heemkundekring Myerle – Brand in de Marktstraat, Heemkundekring Myerle – Mierlo in de krant, Cultuurhistorische inventarisatie Mierlo en 12 aanvullende bronnen. Waar twee bronnen een ander jaartal, oppervlak, naamvorm of interpretatie geven, wordt dat verschil niet stilzwijgend weggewerkt. De encyclopedie geeft de voorkeur aan de bron die het dichtst bij de oorspronkelijke registratie staat en maakt lokale varianten zichtbaar wanneer die historisch relevant zijn.
