Mierlo’s Woordenboek

Lokale woorden vastgelegd

Mierlo's woordenboek is een publicatie van Gerard van der Vleuten waarin het Mierlose dialect systematisch is vastgelegd. In de bibliotheek van Heemkundekring Myerle staat een tweede druk uit 2007 geregistreerd.

Een dialectwoordenboek is meer dan een lijst vertalingen. Het legt woorden vast die kunnen verdwijnen wanneer dagelijkse werkzaamheden, landbouw, huisnijverheid of oude gebruiken verdwijnen. Daarmee documenteert het indirect ook het vroegere dorpsleven.

Bron én momentopname

Een woordenboek kan nooit alle varianten van gesproken taal bevatten. Uitspraak verschilt per generatie, familie en soms zelfs per deel van het dorp. Bovendien wordt een dialect meestal niet volgens één historisch vaststaande spelling geschreven.

De encyclopedie gebruikt het woordenboek daarom als belangrijke lokale taalbron, aangevuld met geluidsopnamen, oude teksten en mondelinge informatie wanneer die beschikbaar zijn.

Een woordenboek als tijdsdocument

Een lokaal woordenboek is meer dan een alfabetische lijst. Het legt vast welke woorden de samensteller en informanten belangrijk genoeg vonden om te bewaren en weerspiegelt daarmee ook een bepaald moment in de taalgeschiedenis. Woorden uit landbouw, huishouden, ambacht, religie of verenigingsleven kunnen verdwijnen wanneer het bijbehorende werk of gebruik verdwijnt. Andere woorden blijven bestaan maar krijgen een andere betekenis of worden alleen nog humoristisch of bewust dialectaal gebruikt.

Bij het gebruik van Mierlo's woordenboek is het daarom nuttig om per lemma meerdere gegevens te registreren: de dialectvorm, betekenis, mogelijke uitspraak, voorbeeldzin, gebruikssituatie en indien bekend de generatie of buurt waarin het woord voorkwam. Ook spelling verdient aandacht. Dialect heeft meestal geen volledig vaste schrijfwijze; twee verschillende spellingen kunnen dezelfde uitspraak proberen weer te geven. De encyclopedie moet zulke varianten niet automatisch tot fouten reduceren.

Een volgende onderzoekslaag kan het woordenboek koppelen aan geluidsfragmenten, veldnamen, beroepen en historische foto's. Een oud woord voor gereedschap krijgt bijvoorbeeld meer betekenis wanneer ook zichtbaar is hoe het voorwerp werd gebruikt. Zo verandert het woordenboek van een los naslagwerk in een toegangspoort tot het dagelijkse leven van vroegere Mierlonaren.

Taal, herinnering en identiteit

Dorpsidentiteit ontstaat niet uit één kenmerk. Dialect, familienamen, veldnamen, carnaval, gilden, kersentraditie, foto's en mondelinge verhalen werken samen en veranderen door de tijd. Bij taal en toponymie wordt daarom voorkomen dat een aantrekkelijke verklaring automatisch als bewezen etymologie wordt gepresenteerd. Mondelinge geschiedenis is waardevol als herinneringsbron, maar wordt waar mogelijk naast geschreven of materiële bronnen gelegd.

Verbanden binnen de encyclopedie

Het dossier Wie is een Mierlonaar? is via thematisch onderdeel met dit onderwerp verbonden. Het woord Mierlonaar lijkt eenvoudig: iemand uit Mierlo.

Het dossier Deel 20 – Bijzondere verhalen, personen en dorpsherinneringen is via onderwerp met dit onderwerp verbonden. Deze deelpagina is de inhoudelijke hoofdingang van dit onderdeel van de Digitale Encyclopedie van Mierlo.

Bronnen en interpretatie

De onderbouwing combineert institutionele documentatie, lokale historische publicaties, aanvullende bronnen. Tot de gebruikte bronnen behoren Gerard van der Vleuten – Mierlo's woordenboek, Heemkundekring Myerle – Bibliotheekcollectie, Canon van Mierlo – Canonuitgave 2022, Jean Coenen – Mierlo van Oorsprong tot Heden en 11 aanvullende bronnen. Waar twee bronnen een ander jaartal, oppervlak, naamvorm of interpretatie geven, wordt dat verschil niet stilzwijgend weggewerkt. De encyclopedie geeft de voorkeur aan de bron die het dichtst bij de oorspronkelijke registratie staat en maakt lokale varianten zichtbaar wanneer die historisch relevant zijn.